Ay’ın Evreleri

Kategori:Eğitim by admin | Etiketler: ayın evreleri, ayın halleri, ayın safhaları, ayın şekilleri, ayın yörünge hareketi, dolunay, hilal, son dördün nedir

Ay tıpkı Dünya gibi, kendinden ışık vermez. GüneÅŸten aldığı ışığı yansıtır. Onun için, Dünya GüneÅŸ’le Ay’ın arasına girdiÄŸi zaman Ay kısmen veya tamamen görünmez olur. BaÅŸka bir deyiÅŸle, GüneÅŸten aldığı ışığı her zaman aynı açıdan yansıtmaz. Hilal, yarımay, dolunay gibi ÅŸekillerde görünür ki bunlara Ay’ın evreleri (safhaları) denir.

Mitolojide Güneş ile Ay kavuşamayan iki sevgili gibidirler. Güneş tutulmaları onların kavuştıkları özel anlar olarak bilinir. Tabi bunlar sadece mitolojide böyledir, gerçekte Ay Yer etrafında eliptik bir yörüngede dolanan mükemmer bir küre biçiminde soğuk bir uydudur.

Ay’ın düzgün küresel yapısı kendi etrafındaki dönme hızının düşük olmasındadır. Bu hızın az olmasından dolayı gaz yapıya sahipken kutuplarındaki basıklık çok küçük mertebelerde kalmıştır.

Ay bir çok özelliÄŸi ile dikkatleri üzerinde toplamaktadır. GüneÅŸ sisteminde çevresinde dolandığı gezegene göre yarıçapı en büyük uydudur. Yer ile Ay’ ın yarıçaplarını karşılaÅŸtırdığımızda Ay ‘ın yarıçapı Yer ‘in yarıçapının 1/5 i kadardır. Kütlesi ise yerin kütlesinin 1/100 kadardır.

Ayın Yörünge Hareketi
Ay ile Yer aslında bir çift sistem gibi hareket etmektedirler. Bu sistemin merkezi Ay ile Yer ‘in merkezini birleÅŸtiren doÄŸru üzerindedir, fakat Ay ‘ın kütlesi Yer ‘in kütlesine göre çok küçük olduÄŸundan bu merkez Yer kabuÄŸunun içerisinde olmaktadır. Bu harekette Ay ‘ın Yer etrafında eliptik bir yörüngede dolanması kabulünü getirmektedir.

Ay’ın Yer etrafında yaptığı eliptik yörünge hareketinin hızı Ay ‘ın kendi ekseni etrafındaki dönme hızına çok yakındır. Ä°ÅŸte bu yüzden biz Ay ‘ın sadece %59 luk kısımını görmekteyiz. Bizim göremediÄŸimiz tarafını ise sadece uzay araçları ile görüntüleyebilmekteyiz. Ay ‘ın açısal dönme hızı ile açısal yörünge hızı eÅŸit olduÄŸundan ÅŸekildeki MK doÄŸrultusu herzaman Ay ‘a yöneliktir.

Ay’ın Hareketi
Ay ‘ın kendi ekseni etrafındaki dönme hızı çok yavaÅŸ olduÄŸundan Ay günü Yer gününe göre çok uzundur. 1 Ay günü yaklaşık 14 Yer gününe eÅŸittir. Yüzeye uzun süre gelen GüneÅŸ Işınlarından dolayıda bir taraf oldukça sıcak, diÄŸer tarafta oldukça soÄŸuktur.
Ay ‘ın Yer ‘in çevresinde dolandığını biliyoruz. Bu dolanma boyunca 1 günde yıdızlara göre 13° lik doÄŸuya doÄŸru bir öz hareketi vardır. Bunun anlamı Ay doÄŸu noktasına hergün 52 dk geç gelmektedir.
Ay ‘da GüneÅŸ Sistemindeki tüm gökcisimleri gibi yansıttığı ışığı GüneÅŸ ‘ten almaktadır. Ay Yer çevresindeki yörüngesinde bulunduÄŸu yere göre bazı evreler gösterir. Åžimdi bu evreleri adım adım açıklamaya çalışalım.

Yeniay
Ay Güneş ile beraber doğar ve Güneş ile batar. Bu evrede Ay gözlemci tarafından görülemez.

Hilal
Ay GüneÅŸin doÄŸusunda kalmaktadır. Ay – Yer – GüneÅŸ arasındaki açı  90° den küçüktür. Hilal evresinin gözlem süresi kısadır. Çünkü GüneÅŸ battıktan sonra batı ufkuna yakın gözlenir.

İlk Dördün
Yeni Ay safhasından yaklaşık bir hafta sonra Ay, yarım daire ÅŸeklinde görülür. Bu sırada Ay ‘ın uzanım açısı 90° dir. GüneÅŸ battığı zaman Ay gözlemcinin meridyeninde olacaktır.

ÅžiÅŸkin Ay
Ä°lk Dördün safhasından sonra Ay ‘ın uzanım açısının 90° ile 180° arasında olduÄŸu zamanlar oluÅŸan evre ÅŸiÅŸkin evre olarak bilinir.

Dolun Ay
Ayın uzanım açısı 180° olduÄŸunda gözlenen evredir. Bu evrede Ay GüneÅŸ batarken doÄŸu ufkundan doacaktır. Dolun Ay ‘ın bulunduÄŸu zamanlarda gözlem ÅŸartları uygun deÄŸildir.

Son Dördün
Ayın uzanım Açısı 270° olduğunda gözlenen evredir. Bu evrede Güneş dogarken Ay Gözlemcenin meridyenindedir.

Ay ‘ın Yüzeyi
Ay ‘ın yüzeyini ilk gören bilim adamı Galile GALILEO dur. Ayın daÄŸ, ova ve karanlık denizlerden oluÅŸtuÄŸunu söylemiÅŸtir. Ä°lk gördükleri onu gerçekten çok ÅŸaşırtmış olmalı. Teleskobun keÅŸfinden sonra yapılan daha ayrıntılı çalışmalar ile ay yüzeyinin ayrıntılı haritaları çıkarılmış galilenin sadece deniz konusunda yanıldığı ispatlanmıştır. Ay ‘ın kendi eksanindeki dönme hızı yavaÅŸ olduÄŸundan ve çekim kuvveti gazları toplayamadığı için bir atmosferi yoktur. Bu yüzden yüzeyine hızla çarpan asteoritler yüzeyde çok derin kraterler oluÅŸturmuÅŸlardır. Milyonlarca yıl süren bu oluÅŸum hala devam etmektedir. Ay haritaları çıkarılmış, Ay ‘dan kaya örnekleri getirilmiÅŸtir. Bu çalışmalar ileride dünyadaki yaÅŸam kaynaklarının tükenmesi durumunda Ay ‘da yaÅŸam çalışmalarını desteklemek amacı ile yapılmaktadır.